Stress and its influence on the epigenome
De term epigenetica werd in 1942 voor het eerst geïntroduceerd door de Britse embryoloog en geneticus Conrad Waddington. In deze afbeelding zie je het beroemde “landschap van Waddington”. Bovenaan ligt een nog niet gedifferentieerde cel die nog alle kanten op kan.
De opkomst van longevity
De laatste jaren groeit wereldwijd de belangstelling voor longevity. Longevity betekent niet simpelweg langer leven. Het gaat vooral om gezond ouder worden. Onderzoekers stellen steeds vaker de vraag:
“Waarom verouderen sommige mensen sneller dan anderen?”
Daarbij komen factoren naar voren zoals:
• voeding;
• beweging;
• slaap;
• roken;
• alcohol;
• stress.
Van al deze factoren blijkt stress een van de meest invloedrijke.
In het deel “DNA, het epigenoom en je healthspan” diepen we het onderwerp verder uit. Hieronder gaat het om een korte samenvatting.
The epigenome
Om te begrijpen waarom stress zo belangrijk is, moeten we kort kijken naar het epigenoom. Iedere lichaamscel bevat vrijwel hetzelfde DNA. Toch zien we dat cellen zich erg specifiek kunnen ontwikkelen.
Dat komt doordat niet alle genen voortdurend actief zijn. Hier komt het epigenoom in beeld. Een eenvoudige vergelijking:
Stel dat het DNA een enorm muziekstuk is. Dan is het epigenoom de dirigent.
De dirigent bepaalt welke instrumenten spelen en welke zwijgen.
Het epigenoom bepaalt dus mede welke genen actief worden en welke niet.
DNA methylation
Een van de belangrijkste mechanismen binnen het epigenoom heeft de naam “DNA-methylatie”. Hierbij worden kleine chemische markeringen op het DNA geplaatst.
Deze markeringen beïnvloeden de activiteit van genen.
• voeding;
• beweging;
• roken;
• slaap;
• stress.
Uit de DNA-methylatie kunnen we ook meten hoe sterk veroudering plaatsvindt. En dan komt de belangrijkste conclusie:
Stress behoort waarschijnlijk tot de belangrijkste beïnvloedbare factoren die samenhangen met versnelde biologische veroudering.
Enkele zeer belangrijke conclusies
Een van de interessante inzichten uit onderzoek naar DNA-methylatie en biologische klokken is dat gezondheid steeds beter kan worden onderzocht.
Onderzoek toont aan dat wanneer metingen wijzen op chronische stress, het niet vanzelfsprekend is dat meer sporten, strengere diëten of extra supplementen de beste oplossing zijn. Het lichaam heeft dan mogelijk vooral behoefte aan herstel.
Sport en beweging blijven belangrijk, maar ook inspanning is een vorm van stress. Als iemand al langdurig overbelast is, kan het verminderen van stress, beter slapen, meer ontspanning en voldoende herstel soms meer gezondheidswinst opleveren dan nog harder trainen!
De belangrijkste vraag is daarom niet: “Wat is in het algemeen gezond?” maar: “Wat heeft mijn lichaam op dit moment het meest nodig?” Juist daarin ligt de kracht van biologische klokken en epigenetische metingen: ze kunnen helpen om gezondheidsadviezen beter af te stemmen op de individuele situatie.
Er wordt steeds meer onderzoek gedaan
De volgende video is interessant omdat je ook weer een eenvoudige samenvatting gegeven wordt in wat DNA en het epigenoom zijn.
Answer first and only then click on the question to see what our answer is
Vraag 1: Wat gebeurt er met het immuunsysteem wanneer stress langdurig aanhoudt?
Answer: Op korte termijn kan stress het immuunsysteem activeren. Bij langdurige stress raakt het afweersysteem echter ontregeld. Mensen worden gevoeliger voor infecties, wondjes genezen langzamer en er ontstaat meer ontstekingsactiviteit in het lichaam.
Vraag 2: Waarom wordt chronische stress gezien als een belangrijke factor bij veroudering?
Answer: Chronische stress gaat samen met een verhoogde ontstekingsactiviteit en beïnvloedt processen zoals herstel, afweer en stofwisseling. Onderzoek laat zien dat langdurige stress kan bijdragen aan een versnelde biologische veroudering.
Vraag 3: Wat is DNA-methylatie en welke leefstijlfactoren kunnen deze beïnvloeden?
Answer: DNA-methylatie is een proces waarbij kleine chemische markeringen op het DNA worden geplaatst. Deze markeringen beïnvloeden de activiteit van genen. Factoren zoals voeding, beweging, slaap, roken en stress kunnen deze methylatiepatronen beïnvloeden.
Vraag 4: Wat meten biologische klokken en waarom kan langdurige stress invloed hebben op de biologische leeftijd?
Answer: Biologische klokken meten niet de kalenderleeftijd maar de biologische leeftijd van het lichaam. Zij doen dit onder andere door patronen van DNA-methylatie te analyseren. Langdurige stress kan deze patronen veranderen, waardoor iemand biologisch ouder kan lijken dan zijn werkelijke leeftijd.
Vraag 5: Waarom kan het verminderen van chronische stress soms belangrijker zijn dan nóg meer sporten of trainen als het gaat om gezond ouder worden?
Answer: Sport is gezond, maar ook sporten is een vorm van lichamelijke belasting. Wanneer iemand al langdurig onder stress staat, heeft het lichaam vaak vooral behoefte aan herstel. In zo’n situatie kunnen voldoende rust, ontspanning, goede slaap en het verminderen van stress meer bijdragen aan gezondheid en gezond ouder worden dan extra training. Eerst herstellen, daarna verder opbouwen is dan vaak de beste aanpak.
Questions or assignments
Het volgende artikel gaat op ons onderwerp dieper in. Bestudeer het en ga na wat voor jou belangrijke conclusies zijn.
“Door stress verouder je sneller, zelfs als het maar kort duurt. Maar er is hoop”